Local Content w zakupach: komponent krajowy, PZP i strategia zakupowa

Local Content, czyli komponent krajowy, zyskuje znaczenie jako element wzmacniania odporności gospodarki, krajowych zdolności przemysłowych i bezpieczeństwa łańcuchów dostaw. Nie sprowadza się wyłącznie do miejsca rejestracji wykonawcy. Obejmuje szerszą ocenę wartości gospodarczej tworzonej w Polsce, w tym prowadzonej działalności, zatrudnienia, opodatkowania, obrotów, kompetencji, zaplecza serwisowego oraz udziału krajowego łańcucha dostaw. Sposób wdrażania tego podejścia zależy jednak od reżimu udzielania zamówienia: rządowe „Dobre praktyki” dotyczą zamówień spółek z udziałem Skarbu Państwa nieobjętych PZP, natomiast zamówienia publiczne muszą pozostawać zgodne z PZP i Polityką Zakupową Państwa na lata 2026–2029. 

Czym jest Local Content? 

Local Content, określany w dokumentach również jako komponent krajowy, oznacza udział wartości tworzonej w kraju przy realizacji inwestycji lub zamówienia. Może obejmować produkcję, usługi, zatrudnienie, podatki, lokalnych podwykonawców, zaplecze serwisowe, działalność badawczo-rozwojową oraz rozwój kompetencji. W dokumencie zatytułowanym Dobre praktyki wydanym przez MAP, komponent krajowy zdefiniowano jako wartość towarów lub usług wyprodukowanych albo świadczonych przez podmiot krajowy, oceniany m.in. przez miejsce prowadzenia działalności, zatrudnienia, opodatkowania i generowania obrotów. 

W praktyce Local Content nie powinien być sprowadzany do prostego kryterium „polska firma”, ocena powinna uwzględniać szerszy zestaw kryteriów. Chodzi o dojrzałe podejście koncentrujące się na wartości pozostającej w gospodarce, odporności łańcucha dostaw, dostępności serwisu, transferze technologii, rozwoju dostawców oraz efektach społecznych i środowiskowych. 

Komponent krajowy (Local Content) a Polityka zakupowa państwa 2026–2029 

Polityka zakupowa państwa 2026-2029 wskazuje trzy główne kierunki: budowanie konkurencyjności i potencjału polskiej gospodarki, wzmacnianie odporności państwa oraz profesjonalizację rynku zamówień publicznych. Zakupy mają być nie tylko zgodne i efektywne, lecz również prorozwojowe, zrównoważone, innowacyjne i odporne. 

Komponent krajowy wpisuje się w tę logikę poprzez: 

• identyfikowanie lokalnych i regionalnych łańcuchów dostaw 

• zwiększanie udziału MŚP 

• dzielenie zamówień na części, jeśli uzasadnia to struktura rynku 

• prowadzenie badań rynku i wstępnych konsultacji rynkowych 

• stosowanie proporcjonalnych warunków udziału 

• premiowanie jakości, elastyczności, innowacyjności, bezpieczeństwa i efektów środowiskowych 

• budowanie odporności dostaw oraz ograniczanie nadmiernej zależności od pojedynczych źródeł i państw trzecich 

Polityka podkreśla przy tym znaczenie równej konkurencji, transparentności i zgodności z prawem krajowym oraz unijnym. Dlatego w zamówieniach objętych PZP bezpieczniejszym rozwiązaniem jest premiowanie obiektywnych korzyści związanych z realizacją zamówienia, a nie samej siedziby, narodowości czy struktury właścicielskiej wykonawcy. 

Należy przy tym rozróżnić dwa obszary stosowania Local Content. Rządowy dokument „Dobre praktyki” odnosi się do zamówień udzielanych przez spółki z udziałem Skarbu Państwa w zakresie nieobjętym ustawą Prawo zamówień publicznych. W przypadku zamówień objętych PZP punktem odniesienia pozostają przepisy ustawy oraz Polityka Zakupowa Państwa na lata 2026–2029. 

Umów bezpłatną konsultację z Profitia → 

W jaki sposób przygotować ocenę krajowości dostawcy? 

Dokument „Dobre praktyki” podaje konkretny zestaw sześciu kryteriów oraz ich wag dla określenia krajowości: 

Powiązanie z podejściem CIPS i ESG 

Materiały CIPS przedstawiają zrównoważone zakupy jako zarządzanie całkowitym wpływem działalności zakupowej, obejmującym skutki ekonomiczne, środowiskowe i społeczne w całym łańcuchu dostaw. ESG tworzy ramy oceny długoterminowej odpowiedzialności i zrównoważenia organizacji. 

W odpowiednio zaprojektowanych kategoriach zakupowych komponent krajowy może wspierać każdy z wymiarów ESG: 

• E - Environmental: krótsze i bardziej przejrzyste łańcuchy dostaw, potencjalne ograniczenie emisji transportowych, efektywność energetyczna, naprawialność, recykling i analiza cyklu życia 

• S - Social: lokalne zatrudnienie, rozwój kompetencji, włączanie MŚP, standardy pracy, bezpieczeństwo oraz tworzenie wartości dla społeczności 

• G - Governance: przejrzyste kryteria, należyta staranność wobec dostawców, identyfikowalność łańcucha dostaw, mierzalne KPI i raportowanie realizacji zobowiązań. 

Podejście CIPS sugeruje włączanie kryteriów zrównoważonego rozwoju do specyfikacji, zapytań ofertowych, ważonej oceny ofert i warunków kontraktu. Obejmuje to (podobnie jak w Dobrych Praktykach MAP) m.in. koszt całego cyklu życia, trwałość, naprawialność, efektywność energetyczną, standardy pracy oraz KPI zrównoważonego rozwoju. 

Strategiczne zarządzanie kategorią zakupową 

Zakres oraz zasady selektywnego stosowania komponentu krajowego powinny zostać określone, wdrożone i monitorowane w ramach strategii kategorii zakupowych. Podstawą może być na przykład znaczenie danej kategorii dla ciągłości działania, dostępności lokalnych kompetencji, TCO i ryzyka dostaw.  

Krajowe zdolności mogą mieć szczególne znaczenie w kategoriach wymagających szybkiego serwisu, obecności wykonawcy, dostępności części lub znajomości lokalnych warunków. Sourcing globalny może pozostać efektywniejszy dla produktów standaryzowanych, technologii niedostępnych lokalnie oraz rynków oferujących większą konkurencję i korzyści skali. Możliwe jest podejście hybrydowe: globalny zakup produktu oraz lokalny serwis lub integracja.  

Decyzja powinna wynikać z analizy rynku, TCO, odporności łańcucha dostaw i zasad konkurencyjności. 

W jaki sposób formułować kryteria oceny ofert w kontekście Komponentu krajowego? 

Najważniejsza zasada brzmi: oceniaj efekt oferowany w ramach kontraktu, a nie pochodzenie wykonawcy. Kryteria powinny być związane z przedmiotem zamówienia, mierzalne, proporcjonalne i możliwe do zweryfikowania. 

Przykładowa matryca może obejmować: 

Polityka zakupowa państwa 2026-2029 rekomenduje, aby poza ceną uwzględniać m.in. jakość, innowacyjność, terminowość, efekty ekologiczne i społeczne, elastyczność dostaw oraz szybkość serwisu - Polityka podkreśla znany termin „value for money”. Kryteria nie powinny natomiast nadmiernie premiować globalnej skali działalności lub doświadczenia wynikającego wyłącznie z bardzo dużych kontraktów. 

Komponent krajowy należy uwzględniać w całym cyklu zakupowym. Już na etapie planowania warto przeprowadzić analizę potrzeb, mapowanie rynku i konsultacje z dostawcami, określić możliwość podziału zamówienia na części oraz sprawdzić bariery wejścia dla MŚP. Następnie zobowiązania należy przenieść do umowy, określając policzalne wskaźniki efektywności, sposób raportowania, dowody wykonania oraz konsekwencje niewywiązania się z deklaracji. 

Dobre praktyki rekomendują również kontraktowe raportowanie poziomu komponentu w łańcuchu dostaw według jednolitej metodyki. 

Komponent krajowy jako źródło wartości, nie protekcjonizmu 

Dobrze zaprojektowany komponent nie polega na zamykaniu rynku. Jego celem jest uzyskanie najlepszej wartości w szerszym ujęciu: ceny, jakości, ryzyka, odporności, wpływu środowiskowego i wartości społecznej. Tak rozumiana wartość łączy cele Polityka zakupowa państwa 2026-2029 z podejściem CIPS do zrównoważonych zakupów i ESG. Pozwala wykorzystać siłę nabywczą organizacji do rozwijania kompetencji, stabilizowania łańcuchów dostaw i tworzenia długofalowej wartości, bez rezygnacji z konkurencji i transparentności. 

Local Content nie oznacza automatycznej preferencji dla wykonawców krajowych. W warunkach rynku europejskiego kluczowe znaczenie ma projektowanie wymagań i kryteriów oceny w sposób niedyskryminacyjny, a jednocześnie pozwalający oceniać rzeczywistą wartość gospodarczą, odporność dostaw, zdolności serwisowe oraz wkład w realizację celów publicznych. 

Jak Profitia może pomóc we wdrożeniu Komponentu krajowego? 

Profitia wspiera organizacje w przełożeniu idei Local Content na konkretne decyzje zakupowe, zgodne z zasadami konkurencyjności, PZP oraz dobrymi praktykami CIPS. W tym przypadku zakres wsparcia może obejmować szczególnie Ocenę kompetencji, rozwój organizacji zakupowej oraz szkolenia, wykorzystujące m.in. ramy kompetencji ProcurCompEU i najlepsze praktyki CIPS – Wirtualna Akademia Zakupowa PZP 

Umów bezpłatną konsultację z Profitia → 

Autor artykułu: 

Marcin Rzepus 

Senior Consultant