Local Content w praktyce: jakie kompetencje są potrzebne według ProcurCompEU?

W poprzednim artykule wyjaśniliśmy, że Local Content, czyli komponent krajowy, nie powinien być utożsamiany wyłącznie z miejscem rejestracji wykonawcy. Istotne jest to, jaka wartość gospodarcza rzeczywiście powstaje w Polsce: gdzie prowadzona jest działalność, zatrudniani są pracownicy, odprowadzane są podatki, rozwijane są kompetencje, utrzymywane jest zaplecze serwisowe i budowane są lokalne łańcuchy dostaw. Jednocześnie w zamówieniach objętych PZP działania te muszą pozostawać zgodne z zasadami uczciwej konkurencji, równego traktowania, przejrzystości oraz proporcjonalności. 

Samo określenie celów Komponentu krajowego nie wystarcza jednak do ich efektywnej realizacji. Potrzebni są pracownicy, którzy potrafią zbadać rynek, prowadzić dialog z przedsiębiorcami, odpowiednio zaprojektować strategię postępowania, sformułować mierzalne kryteria, przeprowadzić ocenę ofert, a następnie zarządzać realizacją umowy. W tym miejscu pojawia się ProcurCompEU, czyli europejskie ramy kompetencji dla specjalistów ds. zamówień publicznych, oraz Profitia, która pomaga je wdrożyć.

Polityka państwa, PZP i Local Content: jak łączą się te elementy?

Polityka zakupowa państwa na lata 2026–2029 koncentruje się na konkurencyjności polskiej gospodarki, odporności państwa oraz profesjonalizacji zamówień publicznych. Zakupy mają być efektywne, prorozwojowe, przejrzyste, zgodne z prawem oraz zrównoważone.

Komponent krajowy wspiera dwa pierwsze priorytety: rozwój krajowych firm i MŚP oraz odporność lokalnych łańcuchów dostaw. Polityka zaleca badanie rynku, konsultacje i uwzględnianie możliwości krajowych przedsiębiorstw przy przygotowaniu postępowań.

Przypominamy, że nie oznacza to preferencji dla krajowych wykonawców. Zgodnie z PZP wymagania i kryteria muszą być związane z zamówieniem, proporcjonalne, mierzalne i niedyskryminacyjne. Ocena może obejmować m.in. bezpieczeństwo dostaw, serwis, udział MŚP, efekty społeczne i środowiskowe oraz koszt cyklu życia.

Profesjonalizacja rynku warunkuje skuteczne połączenie celów gospodarczych z PZP. Dlatego rekomenduje się wdrożenie ProcurCompEU, aby pracownicy uczestniczący w zakupach posiadali kompetencje odpowiednie do swoich ról.

Można zatem przyjąć następującą zależność:

• Polityka zakupowa państwa określa cele strategiczne zakupów publicznych.

• PZP wyznacza prawne zasady przygotowania i prowadzenia postępowań.

• Local Content wskazuje pożądany kierunek tworzenia wartości gospodarczej, odporności i rozwoju krajowych zdolności.

• ProcurCompEU pomaga zbudować kompetencje niezbędne do zgodnego z prawem i skutecznego wdrożenia tych założeń.

Czym jest ProcurCompEU?

ProcurCompEU to opracowane przez Komisję Europejską europejskie ramy kompetencji dla specjalistów ds. zamówień publicznych. Jest to dobrowolny zestaw narzędzi, który ma wspierać profesjonalizację zamówień publicznych oraz wzmacniać ich strategiczną rolę. Ramy określają 30 kompetencji stanowiących wspólny punkt odniesienia dla specjalistów, organizacji zamawiających i podmiotów szkoleniowych.

ProcurCompEU obejmuje trzy podstawowe narzędzia:

Matrycę kompetencji, która opisuje wiedzę i umiejętności wymagane w poszczególnych rolach zawodowych.

Narzędzie samooceny, umożliwiające porównanie rzeczywistego poziomu kompetencji z poziomem docelowym.

Wzorcowy program nauczania, który wspiera projektowanie działań szkoleniowych odpowiadających zidentyfikowanym lukom kompetencyjnym.

Każda kompetencja została opisana na czterech poziomach biegłości: podstawowym, średnio zaawansowanym, zaawansowanym i eksperckim. Pozwala to różnicować wymagania w zależności od roli pracownika, zakresu odpowiedzialności oraz stopnia złożoności prowadzonych postępowań.

Ramy nie służą wyłącznie ocenie specjalistów zatrudnionych w komórkach zamówień publicznych. Mogą być dostosowane również do pracowników merytorycznych, prawników, specjalistów kategorii, osób zarządzających umowami oraz kierownictwa organizacji. To szczególnie ważne w kontekście komponentu krajowego, ponieważ decyzje wpływające na dostęp lokalnych przedsiębiorstw do rynku często zapadają jeszcze przed formalnym rozpoczęciem postępowania.

Które kompetencje ProcurCompEU są kluczowe dla Local Content?

ProcurCompEU nie zawiera odrębnej kompetencji nazwanej „Local Content”. Ramy obejmują jednak zestaw wzajemnie powiązanych kompetencji, bez których świadome i zgodne z prawem wdrażanie komponentu krajowego byłoby bardzo trudne.

1. Planowanie zamówień

Planowanie pozwala przełożyć cele strategiczne organizacji i polityki publiczne na konkretne decyzje zakupowe. Obejmuje uwzględnienie krajowych strategii, budżetu, dostępnych zasobów, ryzyka oraz możliwości osiągnięcia dodatkowych rezultatów poprzez zamówienie.

W kontekście Local Content oznacza to między innymi identyfikację kategorii, w których krajowe zdolności, lokalny serwis, dostępność części lub odporność łańcucha dostaw mają rzeczywiste znaczenie dla zamawiającego.

2. Prawo

Kompetencja prawna obejmuje znajomość krajowych i unijnych ram zamówień publicznych oraz zasad niedyskryminacji, równego traktowania, przejrzystości i proporcjonalności. Obejmuje również rozumienie wpływu prawa na łańcuch dostaw i zdolność rozwijania praktyk zakupowych zgodnych z szerszym kontekstem polityki publicznej.

Jest to kompetencja krytyczna, ponieważ pozwala odróżnić zgodne z PZP uwzględnianie wartości gospodarczej i odporności od kryteriów, które mogłyby prowadzić do nieuzasadnionej preferencji narodowościowej.

3. Zrównoważone zamówienia publiczne

ProcurCompEU wskazuje, że zrównoważone zamówienia obejmują włączanie do postępowań celów środowiskowych i społecznych, zapewnianie rzeczywistej konkurencji oraz wspieranie uczestnictwa MŚP. Cele te mogą być realizowane poprzez specyfikacje techniczne, kryteria kwalifikacji i oceny ofert, rachunek kosztów cyklu życia, warunki realizacji umowy oraz KPI.

Kompetencja ta umożliwia przełożenie ogólnych założeń Local Content na konkretne i weryfikowalne rezultaty, takie jak efekty społeczne, rozwój kompetencji, standardy pracy, naprawialność, ograniczenie emisji czy udział MŚP w realizacji kontraktu.

4. Analiza rynkowa i zaangażowanie rynkowe

Analiza rynku pozwala ustalić, jakie dostawy, usługi i rozwiązania mogą zostać zaoferowane, na jakich warunkach oraz przez jakiego rodzaju wykonawców. Uzyskane informacje mogą być wykorzystane do określenia strategii postępowania, decyzji o podziale zamówienia na części oraz przygotowania proporcjonalnych warunków udziału i kryteriów oceny.

Zaangażowanie rynkowe umożliwia natomiast przeprowadzenie konsultacji z potencjalnymi wykonawcami, w tym z MŚP, pod warunkiem zachowania niedyskryminacji, przejrzystości, równego traktowania, poufności i uczciwości. Jest to jedna z najważniejszych kompetencji dla rzetelnego rozpoznania krajowych i regionalnych zdolności produkcyjnych, technologicznych i serwisowych.

5. Strategia udzielania zamówień

Kompetencja ta obejmuje dobór procedury, zakresu i czasu trwania zamówienia, decyzję o podziale na części, wybór rodzaju umowy oraz klauzul dotyczących jej realizacji.

Dzięki niej wiedza o potencjale rynku może zostać przełożona na konstrukcję postępowania, która nie tworzy nieuzasadnionych barier dla MŚP i dostawców lokalnych, a jednocześnie zapewnia uczciwą konkurencję i realizację potrzeb zamawiającego.

6. Ocena ofert

ProcurCompEU wymaga, aby oferty były oceniane obiektywnie, przejrzyście i zgodnie z ustalonymi wcześniej kryteriami. Proces powinien być odpowiednio udokumentowany, a zespół powinien dysponować właściwą wiedzą proceduralną oraz techniczną.

W kontekście Komponentu krajowego oznacza to zdolność do oceny dowodów potwierdzających deklarowane efekty, na przykład dostępność serwisu, ciągłość dostaw, udział podwykonawców, parametry środowiskowe czy zaplanowane działania rozwojowe.

7. Zarządzanie umowami

Realizacja Local Content nie kończy się wraz z wyborem oferty. Zarządzanie umową obejmuje monitorowanie wymagań, ryzyka, wyników i KPI, a także stosowanie działań naprawczych w przypadku niewywiązywania się z zobowiązań.

Bez tej kompetencji deklaracje wykonawcy dotyczące udziału lokalnych podmiotów, serwisu, zatrudnienia, rozwoju kompetencji lub odporności dostaw mogą pozostać jedynie elementem oferty, bez realnego wpływu na realizację kontraktu.

Od polityki do kompetencji

ProcurCompEU pokazuje, że Local Content nie jest wyłącznie zagadnieniem prawnym ani pojedynczym kryterium oceny ofert. Jest wyzwaniem przekrojowym, wymagającym połączenia wiedzy o rynku, prawie, strategii zakupowej, zrównoważonym rozwoju, analizie danych, zarządzaniu ryzykiem oraz egzekwowaniu umów.

Dlatego wdrożenie Local Content warto rozpocząć nie tylko od przygotowania procedur i katalogu kryteriów, lecz także od określenia ról uczestników procesu i kompetencji potrzebnych na kolejnych etapach cyklu zakupowego. ProcurCompEU pozwala dostosować matrycę do specyfiki organizacji, określić docelowe poziomy biegłości, przeprowadzić kluczowy etap samooceny oraz, zidentyfikować luki, następnie zaplanować ukierunkowane działania rozwojowe.

W Polityce zakupowej państwa profesjonalizacja nie jest więc oddzielona od wspierania krajowego potencjału i odporności. Stanowi warunek ich skutecznego wdrożenia. Organizacja, która chce odpowiedzialnie stosować Komponent krajowy, potrzebuje nie tylko odpowiednich zapisów w dokumentacji, ale także zaangażowanego zespołu zdolnego do podejmowania świadomych, opartych na danych oraz zgodnych z prawem decyzji.

Jak Profitia może pomóc?

Profitia wspiera zamawiających w przełożeniu ram ProcurCompEU na praktyczny model kompetencyjny dopasowany do ról występujących w organizacji. Zakres wsparcia może obejmować:

• dostosowanie matrycy kompetencji,

• przygotowanie profili zawodowych,

• przeprowadzenie oceny kompetencji,

• identyfikację luk,

• opracowanie programu rozwojowego,

• szczegółowy harmonogram wdrożenia.

W kontekście komponentu krajowego szczególne znaczenie mają szkolenia i warsztaty dotyczące analizy rynku, planowania postępowań, zarządzania ryzykiem łańcucha dostaw oraz monitorowania zobowiązań wykonawców.

Takie podejście pozwala połączyć cele Polityki zakupowej państwa z codzienną praktyką zespołów zakupowych, prawnych i merytorycznych.

Umów bezpłatną konsultację z Profitią → 

Źródła

Komisja Europejska: ProcurCompEU. https://commission.europa.eu/funding-and-tenders/tools-public-buyers/professionalisation-public-buyers/procurcompeu-european-competency-framework-public-procurement-professionals_en

Ministerstwo Aktywów Państwowych: Kodeks Dobrych Praktyk Local Content. https://www.gov.pl/web/aktywa-panstwowe/local-content-z-korzyscia-dla-polski-wspieramy-krajowe-firmy-budujemy-gospodarke

Autor artykułu:

Marcin Rzepus

Senior Consultant